Akcja społeczna na rzecz bezpieczeństwa kobiet w czasie mistrzostw

Geneza projektu

Projekt „Bezpieczeństwo Kobiet 2012” zainicjowany został jako część programu Kierunek Wschód, wypracowanego w 2010 roku przez pomorskie organizacje pozarządowe i grupy nieformalne przeciwdziałające wykluczeniu społecznemu w ramach starań Gdańska o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Kierunek Wschód zakładał dwustronną wymianę dobrych praktyk przeciwdziałania dyskryminacji i przestrzegania praw człowieka pomiędzy Pomorzem a państwami byłego ZSRR. Z racji przygotowań naszego regionu do mistrzostw UEFA EURO 2012 TM, powstał pomysł zawężenia pomysłu do dwustronnego (Gdańsk-Lwów) projektu dotyczącego przeciwdziałania przemocy wobec kobiet podczas imprez masowych ― sportowych i kulturalnych.

Akcja „Bezpieczeństwo Kobiet 2012” realizowana była przez Fundację Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!” i Instytut Kultury Miejskiej (dawniej: Gdańsk 2016) przy wsparciu: Stowarzyszenia Współpracy Kobiet NEWW-Polska, lwowskiej organizacji Women’s Perspectives, Komendy Miejskiej Policji w Gdańsku, Straży Miejskiej w Gdańsku i Urzędu Miejskiego w Gdańsku (Biura Prezydenta ds. Sportu i Euro 2012 i Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Miasta Gdańska).

Celem projektu „Bezpieczeństwo Kobiet 2012” było przeciwdziałanie ryzyku przemocy wobec kobiet podczas mistrzostw Europy w piłce nożnej. Zdawaliśmy sobie bowiem sprawę, że mistrzostwa, jak każda inna impreza masowa, oprócz plusów, jakimi są rozwój turystyki, wzrost rozpoznawalności naszego miasta czy budowa nowoczesnego stadionu, mogą nieść też zagrożenia. Naszym celem było stworzenie bezpiecznej przestrzeni dla pań goszczących i mieszkających w Gdańsku we współpracy z organizacjami równościowymi Polski i Ukrainy.

W ramach projektu opracowana została strona internetowa z dostępnymi w sześciu językach, skierowanymi do kobiet i mężczyzn, poradami na temat asertywności, samoobrony, bezpieczniejszego seksu, dróg szukania pomocy w kryzysowych sytuacjach etc. W ramach akcji odbyły się także warsztaty wrażliwości genderowej i asertywności „Nie znaczy nie!” (24-25 marca 2012) prowadzone przez Annę Urbańczyk oraz warsztaty artystyczne „Bez izolacji” (31 marca-1 kwietnia 2012) prowadzone przez Iwonę Zając. W projekt włączyły się liczne organizacje i instytucje partnerskie, co zaowocowało szeregiem działań towarzyszących, m.in. odbijaniem antyprzemocowych szablonów podczas Gdańskich Targów Turystycznych w Strefie Mistrzostw na stoisku Straży Miejskiej czy wydaniem 10 tysięcy informatorów z poradami do rozdawania w Gdańsku w czasie rozgrywek. Projekt cieszył się dużym zainteresowaniem mediów.

Jaki wpływ miały mistrzostwa na bezpieczeństwo kobiet? Trudno to jednoznacznie oszacować, zwłaszcza pamiętając o tym, że 90% gwałtów nie jest zgłaszanych organom ścigania 1. Jednak jak wynika zarówno z doniesień medialnych, jak i sygnałów, które docierały do nas w trakcie rozgrywek, mimo ogólnie przyjaznej atmosfery panującej w miastach gospodarzach zdarzały się incydenty molestowania, m.in. nachalnych propozycji seksualnych ze strony kibiców 2. Można także uznać, że potwierdził się wzrost przemocy domowej. Był on przewidywany na podstawie danych Brytyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które podało, że gdy Anglia brała udział w Mistrzostwach Świata FIFA 2006 liczba zgłoszonych przypadków przemocy domowej wzrosła o 30% 3. O efekcie tym donosiły polskie media: słupska policja od 8 do 10 czerwca 2012 odnotowała 100% wzrost liczby interwencji, większość z nich miała miejsce po godzinie 17.00, co wiązano ze spożyciem alkoholu podczas transmisji rozgrywek 4. Podobny efekt ujawnia się w danych przekazanych nam przez policję. W Poznaniu w czerwcu 2012 liczba interwencji domowych była o 3,7% większa w stosunku do czerwca 2011 (762 przypadki tegoroczne w stosunku do 735 zeszłorocznych) 5, natomiast w Gdańsku liczba interwencji domowych w czasie mistrzostw była aż o 28% większa niż w analogicznym okresie rok temu (573 przypadki w stosunki do 447) 6.

Właściciele nocnych klubów chwalili się w mediach zwiększeniem obrotów 7, a jedna z gdańskich agencji towarzyskich postawiła nawet kontenery, by obsłużyć większą ilość „klientów” 8.

Nie spełniły się również optymistyczne przewidywania, że podczas mistrzostw nie będzie „kibolskich” incydentów. Jeszcze w marcu dziennikarz sportowy Rafał Stec pisał: „Gdyby feministki mówiły prawdę o mistrzostwach, byłbym wraz z nimi zajadłym wrogiem organizowania ich w Polsce. Niestety, kardynalnie się mylą. (…) Kibolska dzicz wbrew przestrogom ignorantów święta nie zakłóci, ona swoje plemienne rytuały odprawia na meczach klubowych.” 9 Niestety przemarsz rosyjskich kibiców w Warszawie skończył się zamieszkami wywołanymi przez polskich pseudokibiców.

Po zakończeniu mistrzostw Fundacja Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!” i Instytut Kultury Miejskiej przeprowadziły badania na temat bezpieczeństwa kobiet na imprezach masowych, by projekt mógł być kontynuowany podczas innych wydarzeń. Więcej na temat naszych nowych działań przeczytać można w zakładkach „Idea projektu”, „Publikacje” oraz „Zalecenia dla organizatorów imprez masowych”.

Agnieszka Kaim, Fundacja Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!”

 

Przypisy:

  1. Borkowska, O., Płatek, M. (2011). „Skala przestępstwa zgwałcenia w Polsce”, w: „Dość milczenia. Przemoc seksualna i problem gwałtu w Polsce”, Warszawa: Fundacja Feminoteka 
  2. Wybieralski, M. (2012, 11 czerwca). Mieszkańcy centrum: Przez Euro czuję się jak na wojnie! Gazeta.pl Poznań <http://poznan.gazeta.pl/poznan/1,80199,11911387,Mieszkancy_centrum__Przez_Euro_czuje_sie_jak_ na_wojnie_.html>
  3.  Palmer, C. (2011). Violence Against Women and Sport: A Literature Review. Londyn: EVAW
  4. Euro 2012 w Słupsku – rekord interwencji policyjnych i oblegane izby wytrzeźwień (2012, 12 czerwca), Gazeta.pl Trójmiasto <http://trojmiasto.gazeta.pl/trojmiasto/1,35636,11913095,Euro_2012_w_Slupsku___ rekord_interwencji_policyjnych.html>
  5. Dane przekazane przez Komendę Miejską Policji w Poznaniu.
  6. Dane przekazane przez Komendę Miejską Policji w Gdańsku. Komenda Stołeczna Policji w 2011 gromadziła dane o interwencjach domowych w okresach półrocznych i rocznym, dane z podziałem na miesiące dostępne są jedynie dla 2012 roku, stąd brak materiału do porównań. W czerwcu 2012 na terenie Warszawy zanotowano 3423 interwencje domowe.
  7. Kozłowska, A. (2012, 13 czerwca), Zmysłowa strona Euro. Nocne życie kibiców kwitnie. Gazeta.pl Trójmiasto <http://trojmiasto.gazeta.pl/trojmiasto/1,35636,11922674,_Zmyslowa_strona_Euro___Nocne_zycie_kwitnie.html>
  8. Silski, M. (2012, 14 czerwca). Gdańsk: Seks podczas Euro 2012. Kontenery z prostytutkami przed klubem. Dziennik Bałtycki <http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/597111,gdansk-seks-podczas-euro-2012-kontenery-z-prostytutkami,id,t.html>
  9. Stec, R. (2012, 18 marca), Kobiety już nie mogą doczekać się Euro. Gazeta Wyborcza. <http://wyborcza.pl/1,76842,11367558,Kobiety_juz_nie_moga_doczekac_sie_Euro.html>